1- جهاني ببينيم, اسلامي بيانديشيم و بومي عمل کنيم.

مقام معظم رهبری در نخستين نشست انديشه های راهبردی به ارائه ی تعريف و تبيين « الگوی اسلامی- ايرانی پيشرفت » پرداختند و آن را در قالب چهار عرصه ی اساسی فکر, علم, زندگی و معنويت ترسيم کردند و از اين ها به عنوان« درس قرآنی» ياد کردند و ابزار کا را هم ابتدا در آموزش و پرورش دانستند.

الگوی اسلامی- ايرانی پيشرفت در آموزش وپرورش زمانی محقق می شود که متوليان, برنامه ريزان و مجريان آموزش وپرورش کشور, جهانی ببينند, اسلامی بيانديشند و بومی عمل کنند. اين امر بايد از دوره ی ابتدايي و حتی قبل از آن شروع شود. وزير محترم آموزش وپرورش دهه ی حاضر را دهه ی آموزش وپرورش ابتدايي نام گذاری کرده اند.

اطلاع مسئولان, مديران و معلمان از اهداف كلي آموزش قرآن مصوب شوراي عالي آموزش و پرورش و هم چنين  اهداف، رويکرد, اصول حاکم بر برنامه ی درسی, عناصر و اجزاء برنامه ي درسي قرآن دوره ي ابتدايي باعث مي شود تا اولاً با صرف هزينه و وقت کم تر, بازدهي بيش تري به دست آيد. و ثانياً نوآوری های معلمان متناسب با چارچوب برنامه ی درسی و هم چنين شرايط بومی و فرهنگی ارائه شود.

 تجربه نشان مي دهد اغلب مديران و معلمان دوره ي ابتدايي، مبانی تغيير و برنامه ريزی درسی را به خوبي نمی دانند و طبيعتاً در برابر تغييرات يا از خود مقاوت نشان می دهند و يا نسبت به آن بی تفاوت هستند برای رسيدن به وضعيت مطلوب, کارهای زيادی لازم است که مهم ترين آن ها اين است که ارتباط عمودی و رابطه ی افقی حوزه های مختلف ستادی و اجرايي بايد از نوع تعامل چند سويه باشد تا بتوان با اتخاذ وحدت انديشه و انسجام معارف کارآمدی آموزش وپرورش را در ارتقای آموزش و فعاليت های قرآنی بالا برد.

بنابراين مناسب است مديران آموزش و پرورش, ارتقای صلاحيت هاي علمي و حرفه اي معلمان و مديران مدارس را مهم ترين دغدغه ي خود و هم چنين بهترين راه تحول بنيادين و نيز نزديک ترين مسير برای ارائه وگسترش الگوي اسلامي- ايراني پيشرفت در وزارت آموزش وپرورش, بدانند.

 

2-  نقطه ی عزيمت کجاست ؟

در حکمت73 نهج البلاغه چنين آمده است :

" مَن نَصَبَ نَفسَهو لِلنّاسِ اِمامًا فَليَبدَاُ بِتَعليمِ نَفسِهی قَبلَ تَعليمِ غَيرِهی , وَ ليَکُن تَأديبُهو بِسيرَتِهی قَبلَ تَأديبِهی بِلِسانِهی ؛ وَ مُعَلِّمُ نَفسِهی وَ مُؤَّدِبُها اَحَقُّ بِالاِجلالِ مِن مُعَلِّمِ النّاسِ وَ مُؤَّدِبِهِم "

 کسی که خود را پيشوای مردم قرار داد, بايد پيش از آن که به تعليم ديگران پردازد, خود را تعليم کند؛ و پيش از آن که به گفتار تربيت کند, با کردار تعليم دهد, زيرا آن کس که خود را تعليم دهد و ادب کند, سزاوارتر به تعظيم است از آن که ديگری را تعليم دهد و ادب بياموزد.

طرح در محضر قرآن کريم که در راستای ارتقای سواد قرآنی کليه ی معلمان و مديران محترم مدارس ابتدايي و انس دائمی ايشان با قرآن کريم اجرا می شود, بر انجام دو فعاليت تاکيد دارد :

الف- خواندن روزانه ی حداقل يک صفحه از قرآن کريم

ب- درک معنای عبارات و آيات ساده ی هر صفحه

اين دو فعاليت به ظاهر ساده می تواند چنان مؤثر باشد که به فرموده ی مقام معظم رهبری در ديدار اعضاي شوراي عالي انقلاب فرهنگي با ايشان فرمودند : « اگر تحصيل کرده ها و فرهيختگان كشور روزي يك صفحه قرآن با توجه به معنا بخوانند و در آن تدبر کنند,  غوغايي در کشور برپا مي شود؛ اين کار به فرهنگ سازي و تدبير نياز دارد

بنابراين مناسب است نقطه ی شروع تحول بنيادين در رفع مهجوريت از قرآن را از خود و اطرافيان نزديک خود قرار دهيم.

 

3-  مبنای گسرش آموزش و فعاليت های قرآنی را مصوبات شورای عالی قرار دهيم.

تجربه نشان می دهد به دلايل مختلف مدرسان قرآن در انتقال مبانی و چرايي تغييرات کلی يا جزئی کتاب های درسی موفق نيستند. زيرا با توجه به محدوديت های موجود در شرايط انتخاب مدرسان کشوری از يک سو و کمبود زمان برای ارائه ی همه ی مطالب در طول دوره از سوی ديگر نمی توان توقع بيش تری از ايشان داشت. بروز چنين مسأله ای باعث به وجود آمدن سؤال ها و ابهامات معلمان شود.

توجه دادن آموزگاران به بند هفتم اهداف اعتقادي وزارت آموزش وپرورش در دوره ی ابتدايي, در تحقق اين هدف, مفيد خواهد بود؛ در اين بند آمده است :« انتظار مي‌رود دانش‌آموزان در پايان دوره ی ابتدايي بتوانند قرآن كريم را بخوانند. لازمه ی دستيابي به اين هدف آن است كه دانش‌آموزان حداقل در پايان پايه ی سوم ابتدايي توانايي روخواني قرآن كريم را به دست آورده باشند. منظور از روخواني، خواندن شمرده و آرام قرآن كريم است. »

بنابراين مناسب است برای جلوگيری از سليقه ای کار کردن در آموزش و فعاليت های قرآنی, ملاک و مبنای برنامه ريزی ها,  اهداف کلی و برنامه ی درسی مصوب شورای عالی آموزش و پرورش باشد.

 

4- برای خواندن قرآن هم طريقيت و هم موضوعيت قائل شويم.

آموزش و فعاليت های قرآنی به دلايل مختلف در کشور ما بيش تر طريقيت دارد تا آن که موضوعيت داشته باشد؛ به اين معنی که اغلب چنين تصور می شود که هدف اصلی از آموزش های قرآنی يادگيری قواعد روخوانی و روان خوانی قرآن است و هنگامی که دانش آموزان, واجد چنين دانشی شوند کار تمام است و آموزش اتفاق افتاده است؛ در صورتی که طبق آيه ی 2 سوره ی جمعه و روايات فراوان هيچ کس حتی نبی مکرم اسلام صل الله عليه و آله و سلم و ائمه ی معصومين عليهم السلام نيز از انس و خواندن روزانه و دائمی با قرآن بی نياز نيستند و آحاد مردم همواره بايد خود را نيازمند و در محضر قرآن ببينند.

هُوَ الَّذی بَعَثَ فِی الاُمّيينَ رَسولًا مِنهُم يَتلوعَلَيهِِم آياتِهِ وَ يُزَکّيهِم وَ يُعَلِّمُهُمُ الکِتابَ وَ الحِکمَةَ وَ  اِن کانوا مِن قَبلُ لَـفی ضَلالٍ مُبينٍ

کسي است که در ميان جمعيت درس نخوانده رسولي از خودشان بر انگيخت که آياتش را بر آنها مي‏خواند و آنها را تزکيه مي‏کند و به آنان کتاب (قرآن) و حکمت مي‏آموزد؛  هر چند پيش از آن در گمراهي آشکاري بودند!

همين مسأله باعث شده تا متوليان امر به جای فرهنگ سازی درباره ی انس مادام العمر افراد با قرآن, به تکرار آموزش های متداول بپردازند؛ در حالی که عموم مردم کمترين بهره ی معنوی را از قرآن کريم دارا می شوند.

 

بنابراين مناسب است موضوع ترويج فرهنگ انس دائمی دانش آموزان با قرآن کريم  و خواندن روزانه ی آن را اولويت برنامه های قرآنی خود قرار دهيم.

 

5- به ارتقای صلاحيت های عمومی در کنار ارتقای صلاحيت های حرفه ای توجه کنيم

دوره های آموزش ضمن خدمت همواره به ارتقای صلاحيت های حرفه ای معلمان تاکيد دارند تا به ارتقای صلاحيت های عمومی و علمی ايشان در يک درس خاص؛ اما تجربه نشان می دهد هرچقدر هم که معلمان نسبت به روش های آموزش و تدريس تسلط داشته باشند, اگر خودشان با خواندن قرآن انس دائمی نداشته باشند و نسبت به صحيح خوانی آيات کتاب درسی, از مهارت لازم برخوردار نباشند, خواسته يا ناخواسته از آموزش مهارت روخوانی و روان خوانی قرآن شانه خالی می کنند و به موضوعات فرعی ديگر و حتی آموزش ساير دروس می پردازند.

بنابراين مناسب است به ارتقای صلاحيت های عمومی قرآن معلّمان درکنار ارتقای صلاحيت های حرفه ای آنان بيانديشيم.

 

6- معلمان و مدرسان قرآن را پايش كنيم.

پايش و درجه بندي ميزان توانمندي قرآنی کليه ي معلمان و حتی مديران مدارس ابتدايي طبق ضوابط مشخص, ارتقای سواد قرآنی آنان و هم چنين سطح کيفي صلاحيت هاي علمي و حرفه اي آموزگاران, برگزاري دوره هاي آموزشي و جبراني براي معلمان واجب التعليم, قرار دادن فرصت براي ايشان جهت اصلاح و جبران ناتواني ها و سپس گرفتن آزمون مجدد از ايشان, نظارت بر آموزش قرآن طبق ضوابط مصوب, بهسازي ساعات آموزش قرآن مدارس, پاسخ گويي به نيازها و انتظارات معلمان, دانش آموزان و اولياي آنان و.. اموري هستند که بايد فرصت انجام آن ها را در کوتاه مدت فراهم آورد.

در اين زمينه پيشنهاد مي شود ابتدا ضمن ابلاغ ملاك هاي بررسي، فرصت مناسبي در اختيار جامعه ي آماري مورد پايش قرار دهيد تا خود را با استانداردهاي موجود منطبق كنند و سپس به اجراي طرح بپردازيد.

بنابراين مناسب است ضمن اتخاذ تدابير لازم و ايجاد هماهنگي با واحدهاي ذي ربط, طي يك زمان از پيش تعيين شده به پايش نيروها بپردازيم.

 

7-  توسعه ی سواد قرآنی را مبنای فلسفه ی آموزش قرآن در آموزش و پرورش بدانيم.

« سواد قرآنی » همان دانش ومهارت پايه و اعتقاد وعلاقه به يادگيری قرآن.بـرای بهـره گيـری مسـتمر و مادام العـمر از قـرآن کـريم اسـت. سواد قرآنی دارای 4 ويژگی زير است :

1- سواد قرآنی يک نياز همگانی است. همه ی افراد جامعه با هر وضع اقليمی، شغلی، اقتصادی، اجتماعی و... برای آن که هويت انسانی- الهی خويش را بشناسند، و از آن مراقبت کنند و زمينه ی شکوفايي تدريجی آن را نيز فراهم آورند، به سواد قرآنی نيازمند هستند .

2- سواد قرآنی از يک حد پايه برخوردار است. هرچند افراد با توجه به تفاوت هايي که درتحصيلات، سن، شرايط اقتصادی و اجتماعی دارند به سطوح مختلفی از سواد قرآنی نيازمند هستند، ولی بهره مندی عموم از يک حدّ پايه ضروری است .

3- حد سواد قرآنی در طول زمان درحال تغييراست. لذا با توجه به شرايط و امکانات مختلف در هر جامعه و نيز تغييرات اين شرايط در طول زمان، اين حد، نيازمند شناسايي وتعريف خاص است .

4- حداقل سواد قرآنی منجر به خواندن مستمر قرآن کريم، فهم تدريجی معنای عبارات و آيات آن شده و زمينه ساز بهره گيری مادام العمر از آموزه های الهی می شود. هدف آموزش عمومی قرآن، نمی تواند صرفاً دستيابی به دانش ومهارت خاصی در ارتباط با قرآن کريم باشد، بلکه بايد توانايي و قابليتی فراهم آورد که فرد بتواند ضمن انس و ارتباط دائمی با قرآن کريم، پيوسته خود را در معرض تزکيه و تعليم الهی قرار دهد .

    مهم ترين هدف آموزش قرآن در پايان دوره ی آموزش و پرورش عمومی، دستيابی دانش آموزان به سواد،قرآنی است. با توجه به آن چه که درباره ی سواد قرآنی بيان شد، اين سواد در آموزش وپرورش به طور ساده و روشن از چهار رکن اصلی تشکيل مي شود که بدون هريک از آن ها، سواد قرآنی حاصل نمی شود. اين چهار رکن عبارتند از :

بنابراين مناسب است تحقق سواد قرآنی را به عنوان مبناي برنامه ريزی در آموزش عمومی قرآن در آموزش و پرورش مد نظر قرار گيرد.

 

8- خواندن قرآن را هدف اصلی دوره ی ابتدايي بدانيم.

اگر يک آموزگار در آموزش فارسی ( بخوانيم و بنويسيم ) به گونه ای درس دهد که اولاً بچه ها فقط بتوانند کتاب های بخوانيم و بنويسيم را بخوانند و در خواندن ساير کتاب ها مانند تاريخ, اجتماعی, دينی با مشکل رو به رو باشند؛ و ثانياً به جای کسب توانايي خواندن, دانش آموزان را به حفظ قطعه شعری تشويق کند؛ به نظر شما آيا چنين معلمی به وظيفه ی خود به درستی عمل کرده و با اهميت و جايگاه درس بخوانيم و بنويسيم آشناست ؟

مسلماً پاسخ شما اين است که اگر معلم با اهميت و جايگاه و روش های تدريس بخوانيم و بنويسيم آشنا باشد, بايد بداند که اگر بچه ها در بخوانيم و بنويسيم مهارت داشته باشند, نه تنها قادر به خواندن همان شعر خواهند بود بلکه می توانند در کسب دانش همه ی علوم موفق شوند و همين مسأله نشان دهنده ی اهميت والای سواد آموزی فارسی است.

در زمينه ی درک اهميت و جايگاه آموزش قرآن به ويژه در دوره ی ابتدايي اين دو اشکال در طرز تلقی معلمان به وضوح ديده می شود. معلمانی که به جای آموزش روخوانی به موضوعات ديگری هم چون سوره و پيام, قرائت آيات درسی خواص همراه با صوت و لحن و... مي پردازند

بنابراين مناسب است کسب مهارت خواندن قرآن کريم, به عنوان مهم ترين هدف آموزش قرآن در دوره ی ابتدايي, مورد تاکيد قرار گيرد.

9-  آموزش روخوانی به کدام شيوه صحيح تر است؛ روش ديداری يا روش شنيداری ؟!

تجربه نشان می دهد با همه ی تلاش هايي که برای باز آموزی معلمان به کار می رود, عده ای از ايشان به همان روشی تدريس می کنند که خودشان در کودکی با آن روش, قرآن آموخته اند. اين افراد عموماً در برابر تغييرات مقاومت زيادی از خود نشان می دهند. البته نظر اکثر آنان که مدتی را به ناگزير به آموزش قرآن با روش جديد پرداخته اند, تغيير کرده است.

 

اما مهم ترين چالش در دوره ی ابتدايي, ارائه ی روش مناسب آموزش روخوانی قرآن کريم است. شيوه های ی رايج کشور در آموزش روخوانی عمدتاً مبتنی بر روش شنيداری و روش قاعده آموزی است؛ در حالی که در برنامه ی درسی فعلی مدارس, از اين دو روش پرهيز می شود و در عوض روش ديداری و مهارت آموزی را توصيه می نمايد. مراقبت از اين موضوع مخصوصا در پايه های دوم تا پنجم ضروری است.

 از مهم ترين آسيب های روخوانی در شيوه های شنيداری و قاعده آموزی می توان به موارد زير اشاره کرد :

1- در اين روش, مهارت درست ديدن جاي خود را به روش شنيداري مي دهد و در نتيجه فرد همواره در خواندن قرآن توسط چشم با مشکل اساسي روبه رو است.

2- آموزش يک سويه و معلم محور است و قرآن آموزان اغلب در اين شرايط منفعل عمل مي کنند.

3- بيش تر وقت کلاس به جاي مهارت آموزي صرف قاعده آموزي مي شود.

4- اين روش فقط به يادگيري يک متن خاص, آن هم به صورت کلي خواني منجر شده و در نتيجه به تعميم در خواندن ساير سوره ها و آيات نمي انجامد.

5- تجربه نشان داده است که آموزش قواعد به اين شيوه, به علت انتزاعي بودن مطالب, چندان تأثير مثبتي در يادگيري ندارد و تنها به حفظ کردن تعاريف و قواعد منجر مي شود؛ در نتيجه تنها مقدار کمي از قاعده آموخته مي شود. در صورتي که فرايند به صورت عملي و در حين مهارت آموزي به فراگير انتقال داده مي شود.

در روش ديداری تأکيد برمهارت « خوب ديدن » است يعنی عادت دادن چشم به تشخيص علائم, حرکات و نمادهای قرآنی به جای توجه به حروف و کلمات است. در اين جا بيان سه نکته لازم است :

اول - اطمينان از استفاده ی معلم از لوحه های آموزش قرآن در پايه های اول تا سوم ضروری است؛

دوم - اطمينان از تسلط معلم به روش های اشاره های ثابت و متحرک ضروری است؛

سوم - در برنامه ی جديد ( ارتقای آموزش قرآن ) سوره و آيات موضوعيت ندارد, بلکه مهارت خواندن دانش آموزان, مد نظر است. از اين رو نياز نيست معلم در يک درس تا حصول مهارت کامل صبر کند؛ بلکه کسب توانايي روخوانی را در سوره ها و آيات مختلف محقق کند.

بنابراين مناسب است ضمن اطمينان از توانايي آموزگاران در تسلط به روش اشاره در تدريس روخوانی قرآن, آنان را به استفاده از لوحه ی آموزشی تشويق کنيم.

 

10- معلم ابتدايي, بهترين « آموزگار قرآن » در آموزش مهارت روخوانی قرآن است.

طبق رأی صادره در 677 جلسه ی شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 7/6/1381 و اصل 15 از اصول حاکم بر آموزش قرآن در دوره ی ابتدايي « تدريس قرآن در دوره ی ابتدايي بر عهده ی آموزگار پايه است. » با اين وجود گزارش ها و بازديدها حاکی از آن است که در برخی از مدارس که عمدتاً مدارس غير دولتی هستند آموزش قرآن توسط معلم غير پايه تدريس می شود. همين مسأله باعث بروز مشکلات فراوانی شده است. از آن جمله اجرا نشدن مصوبه ی 33 روز پياپي در پايه ی سوم ابتدايي است.

بنابراين مناسب است با عمل کردن به اين مصوبه, از بروز آسيب هايي که به همين علت رخ می دهد جلوگيري کنيم.

 

11- برای ارتقای آموزش قرآن در دوره ی ابتدايي « معيار » داشته باشيم.

قديمی ها گفته اند يک کاره, همه کاره است و همه کاره, هيچ کاره؛ و نيز گقته اند يک ده آباد بهتر از صد شهر خراب است. نويسنده معتقد است ارتقای هم زمان همه ی دروس امکان پذير نيست؛ اگر ما بتوانيم در هر استان و منطقه يکی از دروس را به طور کامل و تمام قد اجرا کنيم, اين کار به خودی خود, باعث ارتقای تدريجی ساير دروس نيز می شود. به عبارت ديگر يکی از عمده ترين دلايل مهجوريت قرآن در آموزش و پرورش, افت تحصيلی حاکم بر همه ی دروس است؛ هم چنين دانش آموزی که معدل بالايي دارد, نمره و و ضعيت او در درس قرآن نيز به همان درجه بالاتر است.

کميته ی هماهنگي فعاليت های قرآنی در معاونت ابتدايي وزارت آموزش وپرورش، به منظور شناسايي و الويت بندي عوامل و عناصر مهم يادگيري قرآن كريم در دوره ی تحصيلي ابتدايي و جهت اجراي کامل برنامه آموزش قرآن در مدارس ابتدايي، اقدام به برگزاري مرحله ی اول طرح معيار در هفت استان داوطلب كشور كرد.

 اين مناطق، شرايط و لوازم ضروري اجراي كامل برنامه درسي قرآن را در پايه هاي اول ودوم دبستان، پيش بيني و فراهم کردند. اين طرح به عنوان اولين گام, پس از بررسي و تصويب در 2010 كلاس درس به اجرا درآمد و نتايج موفقيت آميزی را در پی داشت.

طرح معيار به هيچ وجه قصد افزودن فعاليت خاص و ويژه اي علاوه بر آنچه كه در شرايط فعلي در كلاس هاي آموزش قرآن وجود دارد را بر مدارس مجري طرح ندارد، زيرا عقيده اين است كه برنامه درسي آموزش قرآن، اين توان مندي را دارد كه در صورت اجراي صحيح و كامل از سوي مدارس، به اهداف قصد شده نائل شود. از اين رو طرح معيار، طرح جديدي به شمار نمي رود بلکه اين طرح،  ابزاري است جهت ايجاد انسجام و وحدت رويه و پشتيباني از اجراي كامل و صحيح برنامه ی درسي آموزش قرآن و نظارت برحسن اجراي آن از سوي معلمان، والدين دانش آموزان، مديران مدارس، كارشناسان و سرگروه هاي آموزشي دوره ی ابتدايي مناطق و سازمان ها.

در تعريف طرح معيار مي توان چنين گفت : « طرح معيار، رويکردي نظام گرا به اجراي برنامه درسي قرآن مي باشد که از طريق اجراي کامل برنامه, به شناسايي نقاط قوت و ضعف آن وشرايط مناسب تحقق اهداف پي برده و به اشاعه ی برنامه در ساير مناطق اقدام مي نمايد. »

بنابراين مناسب است طرح معيار را به عنوان يک الگوي اسلامی- ايرانی پيشرفت در تمامی برنامه های درسی, آموزشی و پرورشی در نظر گرفت.

 

12-    « جشن شکوفه های قرآن کلاس اولی ها» را با شکوه برگزار کنيم.

جشن آغاز آموزش قرآن هر ساله همزمان با روز جهانی کودک در 17 مهرماه به صورت سراسری در داخل مدارس برگزار می شود. از آن جا که دوران ابتدايی بهترين زمان برای انس دانش‌آموزان با قرآن كريم است, برگزاری هرچه باشکوه تر اين مراسم, با حضور مدير مدرسه, اوليای دانش آموزان و اهدای هديه به سال اولی‌ها برای شروع آموزش قرآن و گرفتن عکس يادگاری و ... باعث ايجاد تصور شيرين و به‌ياد ماندنی برای دانش‌آموزان از قرآن كريم می شود.

هدف اصلی از برگزاری جشن شکوفه های قرآن در پايه ی اول ابتدايي, دو چيز است :

اول – ايجاد خاطره ی خوش و شيرين از اولين روز يادگيری قرآن کريم

دوم – ايجاد انگيزه ی لازم برای فراگيری قرآن در طول سال تحصيلی

بنابراين مناسب است با چاپ پوستر مناسب و ارسال دستور العمل برگزاری, اجرای جشن شکوفه های قرآن کلاس اول ها را مورد تأکيد قرار داده و خود نيز در اين مراسم شرکت کنيم. 

 

13-  نقش اولياي دانش آموزان در پيشبرد برنامه ي درسي قرآن را موثر ببينيم

حضرت علي عليه السلام : 

پدر بايد براي فرزند خود،‌ نام خوب انتخاب کند، او را با ادب و نيکو تربيت کرده و به او قرآن بياموزد.

                                                                 نهج‌البلاغه، فبض الاسلام، حکمت 391

نقش اوليای دانش آموزان در فرايند ياددهی- يادگيری درسی مانند قرآن, اگر بی بديل نباشد, کم نظير است. مهم ترين نقش ايشان, نقش الگويي است.

اساساً يکی از علل عدم انس دائمی دانش آموزان با قرآن کريم به اين مسأله برمی گردد که اکثر والدين در اين زمينه کوتاهی کرده اند و در نتيجه برای فرزندشان الگوی مناسبی نبوده اند. از اين رو جا دارد حوزه های ستادی و اجرايي برای آموزش والدين دانش آموزان, بيش از اين برنامه ريزی و چاره انديشی بشود. و نيز مناسب است مدارس, در ابتدای سال تحصيلی به برگزاری جلسه ی آموزش خانواده با موضوع آموزش قرآن دانش آموزان اقدام نموده و موارد زير را به ايشان يادآور شود :

1-    بهترين, موثر ترين و در عين حال راحت ترين راه تربيت قرآنی دانش آموزان اين است که با خواندن روزانه ی قرآن عملاً برای فرزندتان الگو باشيد.

2-    پيش‌گفتار کتاب درسی آموزش قرآن كودك خود را به صورت دقيق مطالعه كنيد.

3-    فرزندان عزيزتان بايد با تشويق‌ها و راهنمايي‌هاي لازم و به موقع، سادگي يادگيري قرآن را احساس کنند. از اين رو تشويق به موقع و ايجاد احساس موفقيت در او، دو کليد طلايی در کسب موفقيت آنان است.

4-    مطمئن شويد که آموزگار مهربان فرزند شما در كلاس های ضمن خدمت آموزش قرآن آن پايه ی تحصيلی شرکت کرده است. در اين زمينه از مدير محترم مدرسه پرس وجو نماييد.

5-    مطمئن شويد که آموزگار فرزند شما در كلاس درس از لوحه ی آموزشی ( نگاره های قرآنی در کلاس اول تا سوم ابتدايي ) و نوار آموزشي استفاده مي كند. با پرسش از کودک خود و يا مدير مدرسه, از انجام اين امر مطمئن شويد.

6-    شما می توانيد با تهيه يک نوار يا سی دی درسی آموزش قرآن، به يادگيري کامل‌تر و زيباتر قرآن او کمک کنيد تا آنچه را در مدرسه آموخته است، در خانه تمرين کند.

7-    حفظ سوره‌هاي کتاب الزامي نيست؛ ولي اگر فرزند شما به حفظ سوره‌هاي کتاب علاقه نشان مي‌دهد، او را به انجام اين کار تشويق کنيد. اين امر زمينه‌ي مشارکت او را در مسابقات قرآن مدرسه نيز فراهم مي‌کند.

8-    در هر درس يکي از عبارات زيبا، کوتاه و حکمت آميز قرآن آمده است. حفظ پيام‌هاي قرآني و ترجمه‌ي آن‌ها الزامي نيست؛ ولي اگر فرزند شما به حفظ اين پيام‌ ها علاقه‌مند است. او را به اين کار تشويق کنيد.

9-    اگر شما با روش‌هاي آموزش روخواني قرآن آشنايي داريد، از کتاب درسي پيشي نگيريد و هيچ قاعده‌اي را علاوه بر آن‌چه در کتاب آمده است به او نياموزيد. به ياري خداوند، اين آموزش در پايه‌هاي بعد با نظم خاصي پيشرفته و کامل خواهد شد.

10-                      هيچ‌وقت بر کودک خود سخت نگيريد، بلکه موفقيت‌هاي او را ارج نهيد و با ملاطفت، نرمي،‌ صبر و حوصله به او کمک کنيد تا ضعف هاي خود را جبران کند.

11-                      فيلم ادبستان قرآن (Vcd) را از مدرسه تهيه کرده و با وظايف خود درباره ی آموزش قرآن کودک دلبندتان آشنا شويد.

12-                      به ياد داشته باشيد نقش شما در پيگيري و نظارت شما بر حسن اجرای آموزش درس قرآن بسيار مؤثر است.

13-                       با مراجعه به مدرسه, نرم افزار آموزش قرآن که برای هريک از پايه های اول تا پنجم توليد شده را تهيه و کودک خود را به استفاده از آن تشويق نماييد.

14-                      به برنامه ی راديويي « قرآن در مدرسه » که روزهای دوشنبه از ساعت 30/15 تا 30/16 به طور زنده  از راديو قرآن پخش می شود گوش کنيد.

15-                      با مشارکت فعال در برگزاری مراسم های قرآنی مدرسه در تربيت دينی فرزندتان سهيم باشيد. مانند :

-       جشن شکوفه های قرآن کلاس اولی ها / 16 مهرماه همزمان با روز جهانی کودک

-        مراسم شکرانه ی يادگيری روخوانی قرآن پايه ی سوم ابتدايي / هفته ی دوم آذرماه

-       مراسم شکرانه ی يادگيری روان خوانی قرآن پايه ی پنجم ابتدايي / هفته ی دوم و سوم ارديبهشت ماه

-       جشن نماز ( جشن تکليف دختران پايه ی سوم ابتدايي )

16-                      با معلم و مدير مدرسه و حتی مؤلفين کتاب درسي قرآن که آماده‌ي هرگونه خدمت در زمينه های مشاوره و پاسخ گويي به سؤالات شما والدين عزيز هستند. ارتباط داشته باشيد. برای ارتباط با برنامه ريزان آموزش قرآن درآموزش وپرورش می توانيد با صندق پستی363/15855  که در کتاب درسی کودک شما آمده نيز مکاتبه کنيد.

بنابراين مناسب است نقش خانواده در پيشبرد برنامه ی آموزش قرآن را پر رنگ تر ببينيم و در اين زمينه برنامه داشته باشيم.

 

14- طرح 33 روز آموزش روخوانی قرآن در پايه ی سوم ابتدايي را کامل اجرا کنيم.

‹‹ به گزارش مركز اطلاع رساني و روابط عمومي وزارت آموزش وپرورش، براساس ماده واحده ی دبيرخانه شوراي عالي آموزش و پرورش مقرر شد برنامه ی آموزش قرآن در پايه ی سوم ابتدايي, موضوع مصوّبه جلسه 771 شوراي عالي مورخ 1/5/1387 از سال تحصيلي 90/1389 به صورت قطعي در پايه سوم تمام مدارس ابتدايي اجرا شود. گفتني است اين ماده واحده در هشتصد و پانزدهمين جلسه ی شوراي عالي آموزش و پرورش مورخ 24/1/89 به تصويب رسيده است. ››

طرح ارتقای آموزش قرآن در پايه ی سوم ابتدايي در صدد است كه با اصلاح و تكميل اهداف، محتوا و شيوه ی اجراي آموزش قرآن در پايه ی سوم ابتدايي، تقويت توانمندي و مهارت معلمان در آموزش قرآن و بهبود فرايند اجراي كامل برنامه ی           

آموزش قرآن در مدارس و نظارت مستمر بر آن، زمينه های كسب مهارت روخواني قرآن كريم براي دانش‌آموزان را فراهم آورد. در اين برنامه، مهم‌ترين هدف آموزش قرآن در پايه ی سوم ابتدايي، توانايي روخواني سوره‌ها و عبارات قرآني كتاب درسي به روخواني كل قرآن كريم ارتقاء مي‌يابد و ساير اهداف جنبي مانند آشنايي با آموزه‌ها و پيام‌هاي قرآني، قرائت زيباي برخي از سوره‌هاي كوتاه و ... نيز آموزش نماز، با اصلاحاتي، مناسب سازي شده است.

نكته مهم : پس از برگزاري آموزش سي و سه روزه ی روخواني, مهم ترين نگراني اين است كه اگر دانش آموزان انس دائمي با قرآن نداشته باشند امكان فراموشي مطالب زياد خواهد بود بنابراين مهم ترين دغدغه ی معلمان، مديران و اولياي دانش آموزان بايد همين مسأله باشد. در بند 32 همين نوشته به راه کارهای انس دائمی دانش آموزان با قرآن کريم اشاره شده است.

بنابراين مناسب است اين دو موضوع به صورت ويژه مراقبت شود :

اولاً- اگر مدرسه ای برنامه ی 33 روزه را انجام نداده است بايد آن را تا پايان سال تحصيلي انجام دهد.

ثانياً- مدت اجرای طرح در هر روز يک زنگ کامل ( 45 دقيقه ای)  است و لزوماَ در ساعت اول يا دوم روز انجام شود.

 

15-        چگونه از يادگيری روخوانی دانش آموزان اطمينان حاصل کنيم.

اگر می خواهيد هنگام بازديد از يک کلاس درس, از يادگيري روخوانی دانش آموزان پايه های دوم تا پنچم ابتدايي اطمينان حاصل کنيد به اين دو شيوه عمل نماييد :

الف- از دانش آموزان سؤال کنيد که معلم آيات درس را چگونه تدريس می کند. پاسخ دانش آموزان اگر بر روش های شنيداری اشاره و تاکيد داشت ( مانند اين که معلم می خواند و ما تکرار می کنيم و يا اول نوار می خواند.) اين جا معلوم می شود معلم به روش صحيح آموزش نداده است.

ب- از دانش آموزان بپرسيد که معلم شما تا کجا درس داده است, سپس از چند نفر بخواهيد که هر کدام يک سطر بخوانند آنگاه از آن ها بخواهيد تا چند صفحه جلوتر بروند و از جايي که معلم هنوز درس نداده بخوانند. در جريان پرسش, بين کيفيت

 خواندن اين دو قسمت مقايسه کنيد؛ اگر توانستند هر دو قسمت را تقريباً مثل هم بخوانند معلوم می شود معلم در امر آموزش صحيح عمل کرده است؛ اما اگر تفاوت فاحشی بين اين دو خواندن مشاهده کرديد, موضوع نياز به بررسی و ريشه يابی دارد.

بنابراين مناسب است در بازديدها, مهم ترين هدف آموزش قرآن يعنی تعميم روخوانی و روان خوانی قرآن کريم را به شيوه ای که بيان شد مورد بررسی قرار دهيم.

 

16- جايگاه رسم الخط در آموزش روخوانی قرآن توجه کنيم.

 قرآن های رايج از نظر اعراب گذاري ( ضبط المصحف ) داراي اعراب زائد فراواني هستند. در هر صفحه حدود 200 حرکت و علامت؛ يعني علائمي که صرفاً براي خوشنويسي و زيبايي خط مصحف شريف نوشته مي شوند و بيش تر جنبه سليقه اي دارند. بودن اين علائم نه تنها ضرورتي ندارد بلکه باعث به وجود آمدن مشکلات فراواني در صحيح خواندن قرآن مي شوند.

به عنوان مثال دانش آموز اين علائم را در کلمه ی« نُوحِيهَا » مي بيند, اما به دليل عدم اطلاع از علت وجود اين علائم, پيوسته دچار اغلاط متعدد مي شود. و از آن جا که مخاطب قداست خاصی برای قرآن قائل است, هرگز اجازه ی طرح اين فکر را که امکان اشکال در نوشته ی قرآن وجود دارد به ذهن خود راه نمي دهد. بنابراين خود را مقصر و ناتوان مي يابد؛ اين فکر رفته رفته قوّت گرفته و سرکوبی در يادگيری و در نهايت به قطع ارتباط فرد با خواندن مداوم قرآن کريم مي انجامد.

در سال های اخير به دستور مقام معظم رهبری به اين مسأله توجه خوبی شده است و نتيجه ی آن ارائه ی « قرآن کم علامت »  به جامعه است. قرآن کم علامت, شيوه‌ای از نگارش قرآن کريم است كه در مركز طبع و نشر قرآن كريم جمهوري اسلامي ايران صورت گرفته و در کتاب هاي درسي وزارت آموزش وپرورش مورد استفاده قرار مى‌گيرد. در اين شيوه, علايم زايد و سليقه‌اى حذف شده و كتابت قرآن به شيوه ي« نگارش فارسى» نزديك‌ شده است. مهم ترين ويژگي هاي اين رسم الخط, کم علامت بودن آن است و همين کار باعث شده است تا در روش آموزش قرآن, تحول قابل توجهي اتفاق بيافتد. از آن جمله :

1- کاهش اغلاط اعرابي و در نتيجه احساس موفقيت فرد هنگام خواندن قرآن

2- افزايش انگيزه, علاقمندي و انس مستمر فرد با تلاوت قرآن کريم

3- تنها در اين شيوه از کتابت است که معلم مي تواند به قرآن آموز بگويد : « ببين و بخوان »

 بنابراين مناسب است بر استفاده از قرآن کم علامت در زنگ قرآن پايه های چهارم و پنجم ابتدايي تأکيد کنيم.

 

17- قرآن کامل را در اختيار مدارس قرار دهيم.

به نظر شما از 500 دانش آموز يک مدرسه ابتدايي, چند نفر برای يادگيری قرآن به جلسات قرآن می روند؟ شواهد حاکی از آن است که اکثر دانش آموزان کشور, به جز آن چه از قرآن در کلاس های درس می آموزند, به ساير مراکز مراجعه نمی کنند. به همين دليل بر وزارت آموزش وپرورش که اينک مسئوليت اجرای منشور توسعه ی فرهنگ قرآنی کشور را نيز بر عهده دار است, لازم است از اين ساعات محدود و البته ارزشمند, برای آشنايي همه ی دانش آموزان با مصحف شريف استفاده کند.

طبق آن چه در کتاب های درسی آموزش قرآن پايه های چهارم و پنجم آمده دانش آموزان بايد در برخی از ساعات آموزش قرآن از اين مصاحف برای آشنايي با قرآن کامل و کسب مهارت روان خوانی و تعميم روخوانی قرآن استفاده نمايند.

از سال 86 تا کنون حدود 350هزار جلد از قرآن کم علامت در مدارس ابتدايي سراسر توزيع شده و حدود 300 هزار جلد بعدی نيز تا آخر سال توزيع خواهد شد. نحوه ی توزيع مصاحف شريف به اين شرح است :

الف- هر مدرسه ی شهری20 جلد    ب-  در هرمدرسه ی روستايي به ازای هرسه دانش آموز پايه ی پنجم يک جلد

بنابراين مناسب است بر توزيع قرآن های کم علامت در کليه مدارس نظارت دقيق داشته باشيم.

 

18- اصل « مُراقبه » را فريضه بدانيم.

اگر آتشکده ي يزد هزاران سال است که روشن است؛ به دليل آن است که همواره از آن مراقبت شده است؛ قرآن کريم مي فرمايد : « اِنّا نَحنُ نَزّلنَا الذِّکرَ وَ اِنّا لَهُ لَحافِظونَ » ( حجر/9 ) وظيفه ي حفظ و تعليم کتاب الله و پاسداري و تبليغ و ترويج آن, پس از پيامبر اعظم صلي الله عليه وآله و ائمه ي هدي عليهم السلام, امروز وظيفه ي همه ي مسلمانان و به ويژه حکومت اسلامي و در راس آن ها نظام تعليم وتربيت کشور است.

نظارت باليني بر حوزه ی اجرا و مدل هاي تعريف شده ی آموزشی از قبيل آموزش 33 روزه ی قرآن در پايه ی سوم ابتدايي و طرح معيار و رفع نواقص و ارتقای مستمر آن, از اساسی ترين وظايفی است که بر عهده ی نظام تعليم و تربيت کشور است.

با وجود اين که معاونت پژوهشی استان ها به عنوان بازوان قوی و کارآمد سازمان پژوهش و برنامه ريزی آموزشی فعاليت می کنند اما فعاليت های معاونت های مذکور عمدتاً جنبه ی اداری دارد تا صبغه ی کنترلی و آموزشی؛ و اين وضعيت به هيچ وجه مطلوب و کافی نيست.

بهترين و مؤثّرترين راه در زمينه ی نظارت و پشتيبانی از برنامه های درسی بهره گيری از مديران مدارس به عنوان مسئول نظارت بر شيوه های آموزشی مدرسه در وهله ی اول و نيز به کارگيری مدرسان قرآن استان به عنوان ناظر و ارزياب فرايند ياددهی- يادگيری قرآن مدارس در وهله ی دوم است.

در وضعيت فعلی اکثر مديران مدارس به تعداد سال های مديريت از تغييرات مبانی و اهداف و اصول و هم چنين روش های آموزش و تدريس دروس بي خبر هستند و شايد بتوان گفت اغلب ايشان توانايي لازم را تدريس اين درس ندارند. مسئوليت اين مشکل بيش از همه متوجه حوزه ها ی ستادی است که اجازه ی حضور مديران را در دوره های آموزشی نمی دهند. همين مسأله باعث بروز مشکلاتي شده که از آن جمله می توان به فقدان بازديد مستمر مديران مدارس از کلاس های درس معلمان اشاره کرد.

در برخی از استان ها به همّت مسئولان دلسوز ادارات کل و مناطق و نواحی, سال هاست که مدرسان محترم قرآن به صورت افتخاری و يا غير موظّف, به نظارت و ارزيابی وضعيت آموزش قرآن مدارس می پردازند و ضمن ارتباط و تعامل با مؤلفان و کارشناسان گروه قرآن دفتر برنامه ريزی وتأليف کتب درسی, در ارتقای وضعيت آموزش قرآن مدارس, بيش ترين تأثير را داشته اند. شايسته است ساير استان ها از تجارب اين استان ها استفاده کنند.

بنابراين مناسب است با اتخاذ تدابير لازم ضمن شرکت دادن مديران مدارس در دوره های آموزشی و يا برگزاری جلسات توجيهی برای آنان, ميزان توانمندی ايشان را در انجام نظارت و پشتيبانی از برنامه های درسی بالا ببريم و نيز از مدرسان قرآن به عنوان ناظرين اجرای طرح و برنامه های قرآنی استان, منطقه بهره بگيريم.

 

19-  وسايل آموزشی و کمک آموزشي درس قرآن را در دسترس معلّمان قرار دهيم.

يکی از دلايل عمده ی بی رغبت برخی از معلمان به تدريس قرآن, کمبود ابزار و وسايل مورد نياز آموزش قرآن از قبيل کتاب درسی, لوحه ی آموزشی و نوار يا سی دی درسی, كتاب راهنماي معلم, ضبط صوت و ... به اندازه ی کافی است.

فراهم نبودن و يا معيوب بودن اين وسايل باعث به وجود آمدن تدريجی اختلال در آموزش می شود. يکی از وظايف مهم مديران مدارس بايد تهيه ی ابزار آموزشی مورد نياز معلم, قبل از شروع سال تحصيلی باشد. بحمدالله در سال های اخير به همّت استان ها و هم چنين مديران مدارس, توجه خوبی به اين مسأله شده است؛ اما هنوز تا وضعيت مطلوب فاصله ی زيادی داريم.

بنابراين مناسب است مديران محترم مدارس يکی از وظايف مهم خود را تهيه ی وسايا آموزشی و کمک آموزشی مورد نياز معلم قبل از شروع سال تحصيلی بدانند.

20- کتاب « راهنماي معلّم قرآن پايه ی سوم ابتدايي» را برای آموزگاران پايه ی سوم ابتدايي تهيه کنيم.

با توجه به سراسری شدن طرح ارتقای آموزش قرآن در پايه ی سوم ابتدايي و تغييرات کلی در برنامه ی درسی قرآن در اين پايه, تأليف کتاب راهنمای تدريس معلم آن لازم می نمود. اين کتاب هم اکنون چاپ و ارائه شده است.

بنابراين مناسب است کتاب راهنمای معلم قرآن پايه ی سوم ابتدايي را در کوتاه ترين زمان تهيه و در اختيار آموزگاران  اين پايه قرار دهيم.

 

21- فيلم « رسولان نور » را در اختيار آموزگاران پايه ی سوم ابتدايي قرار دهيم.

برنامه ی تلويزيونی رسولان نور در سال 88 همزمان با اجرای آزمايشي طرح ارتقای آموزش قرآن در پايه ی سوم ابتدايي با مشارکت شبکه قرآن و معارف سيما و سازمان پژوهش در قالب 13 قسمت 30 دقيقه ای تهيه و از اين شبکه پخش شد.

پس از آن فيلم مذکور در قالب يک حلقه dvd  برای آموزگاران پايه ی سوم تدوين دوباره شد و توسط معاونت محترم ارتباطات و فناوری اطلاعات سازمان پژوهش و برنامه ريزی آموزشی تکثير گرديد و در دوره های کشوری تابستان 89 در اختيار مدرسان قرآن استان ها قرار گرفت. تکثير و توزيع اين فيلم را به مسئولان محترم دوره ی ابتدايي توصيه می کنيم.    

بنابراين مناسب است فيلم رسولان نور در اختيار آموزگاران پايه ی سوم ابتدايي قرار دهيم و استفاده از آن را توصيه کنيم.

 ادامه دارد.

+ نوشته شده توسط در شنبه 15 مرداد1390 و ساعت 10:48 |