مقدمه

يکي از بخشهاي مهم هر رهنمود ، طراحي و تهيه تکاليف مناسب است که به دانش آموز کمک کند تا خطاهايش کاهش يابد و موفقيتهايش در سفر يادگيري افزون شود. بر اين اساس مفهوم تکليف درسي گسترش مي يابد وديگر نمي توان آن را در پرسش تکراري و باز نويسي متون خلاصه کرد.درواقع طراحي تکليف، طراحي يک فرصت يادگيري براي دانش آموزاني است که نياز ويژه آموزشي دارند و اين نياز با مطالعه عملکرد گذشته فرد وتحليل خطا ها وموفقيتهايش شناخته مي شود واين کارتنهاازطريق ارزشيابي توصيفي ممکن است. به عنوان مثال معلمي در بررسي عملکرد" خواندن " دانش آموز متوجه مي شود که در تمايز بين حرف "ج" و "خ" و "چ" دقت کافي ندارد. معلم با درک اين مشکل براي او تکليفي طراحي مي کند که در آن کلمات مشابه با حروف فوق آمده است و دانش آموز بايد آنها را بخواند.
بنا بر آنچه گذشت تکليف درسي تنوع زيادي دارد و هر معلم مي تواند بر اساس شرايط خاص تکاليف ابتکاري، طراحي کند. لازم به ذکراست که منابعي که براساس آن معلم اقدام به طراحي تکليف مي کند، متعددند به جز وضعيت يادگيري دانش آموز که در بالا توضيح داده شد مي توان به اهداف و انتظارات آموزشي و همچنين روشهاي تدريس اشاره کرد که منابعي هستند که مي توان بر مبناي آنها تکليف براي دانش آموز طراحي کرد.

 تکلیف:

تکلیف شب یکی از ابزارهای ارزشیابی مستمر در فرایند آموزشی است. ارزشیابی مستمر یا سازنده بخشی از فرآیند آموزش تلقی می شود به این معنا که ارزشیابی در جریان آموزش جاری است و معلم به طور مرتب با آن درگیر است. آن چه که ارزشیابی را پویا و سازنده می کند نحوه ی استفاده از نتایج آن است. (رستگار 1382)

معلم از تکلیف شب فراگیران ، نحوه ی انجام آن و میزان به کارگیری مهارت فراگیران از نقاط ضعف و قوت آنها اطلاع می یابد و می تواند رهنمودهای لازم را برای آن کاستیها و تقویت نکات مثبت ارائه نماید. در فرآیند آموزش داوری ارزشی معلم زمانی کامل می شود که قادر باشد تحلیلی درست از روند پیشرفت فراگیران داشته باشد و او را در گامهای بعدی یاری نماید. اطلاعات به دست آمده از فرایند تحلیل و برسی خطاها ، دستمایه ارائه رهنمودهای مفید برای اصلاح و بهبود عملکرد دانش آموزان است. بنابراین رابطه نزدیک بین بازخورد و تکلیف شب مشخص می گردد.

طراحی و تهیه تکالیف مناسب به دانش آموز کمک می کند تا خطاهایش کاهش یابد و موفقیتهایش در سفر یادگیری افزون شود . بر این اساس مفهوم تکلیف درسی گسترش می یابد و دیگر نمی توان آن را در پرسش تکراری و بازنویسی متون خلاصه کرد. در واقع طراحی تکلیف ، طراحی یک فرصت یادگیری برای دانش آموزانی است که نیاز ویژه آموزشی دارند و این نیاز با مطالعه عملکرد گذشته فرد و تحلیل خطاها و موفقیتهایش شناخته می شود. ( دکتر حسینی ، محمد 1384)

تعریف و مفهوم تکلیف شب

 هریس کوپر یکی از پژوهشگران و دانشمندانی است که درخصوص تکلیف تحقیقاتی داشته است . وی تکلیف را چنین تعریف می کند: وظیفه ای است که معلمان برای دانش آموزان تعیین می کنند تا آنها را در ساعات خارج از مدرسه انجام دهند. نتایج تحقیق اهداف و تکلیف شب را در هفت مورد طبقه بندی نموده است.

      1 ـ تمرین به منظور افزایش سرعت، تسلط ، تثبیت و مهارت است.

      2  ـ  شرکت فعال فراگیران در فعالیتها

      3- رشد تخصصی به منظور پرورش حس سواد پذیری ، امانت و صداقت.

      4-   ایجاد روابط متقابل شاگرد با والدین

      5- به منظور تعیین خط مشی و مقررات

6- ایجاد روابط عمومی بین والدین و فرزندان

7- ایجاد اخطار وآگاهی در زمینه ی انتظارات معلم از دانش آموز در زمینه مسائل درسی (قورچیان1381)

هدف از دادن تکلیف چیست؟

الف) اهداف مهارتی

1- تقویت مهارت و افزایش سرعت در انجام کار

2- ایجاد مهارتهای مطلوبی چون مدیریت، مدیریت زمان ، برنامه ریزی ، طبقه بندی و سازماندهی اطلاعات و آموخته ها

3- ایجاد عادات صحیح مطالعه

4- تقویت مهارت یادگیری مستقل و خود رهبری در یادگیری

5- کسب مهارتهای تحقیق و پژوهش

6- درگیر کردن فراگیران در فعالیتهای یاددهی – یادگیری

ب) اهداف نگرشی

1- پرورش حس مسئولیت پذیری

2- ایجاد نگرش های مطلوب چون امانت ، صداقت، اعتماد به نفس، پشتکار و...

3-پرورش قوه تخیل و خلاق و ابداع آثار تازه

4- برانگیختن حس کنجکاوی فراگیران در زمینه موضوع درسی

5- فراهم نمودن موقعیت های مناسب جهت تعامل فراگیران با هم ، با اولیا

ج) اهداف دانشی

       1- آگاهی از میزان آموخته های فراگیران

       2- تثبیت میزان آموخته ها

       3 - فراهم نمودن موقعیتی جهت به کار گیری آموخته ها در موقعیت های جدید

       4- فراگیری بهتر مطالب جدید

و با توجه به گستردگی هدف های یاد شده برای تکلیف مسلماً تنها با ارائه یک نوع تکلیف نمی توان به همه اهداف دست یافت.پس بهتر به نظر می رسد که در جریان فعالیت های یاد دهی – یادگیری از انواع تکالیف با توجه به موضوع و عناوین درسی بهره ببریم.

انواع تکالیف درسی

تكاليف درسي از منظر تعداد دانش آموزان درگير به سه دسته تقسيم مي شود
1- تكاليف عمومي: تكالـيفي كه براي تمــامي دانش آموزان كلاس در نظر گرفتــه مي شود.
2- تكاليف گروهي: فعاليت گروهي دركلاس درس امروزه بسيار مورد قبول معلمان است، معلمان تلاش مي كنند تعداد محدودي از بچه ها را دريك  گروه خاص سازمان داده و آنها را براي انجام فعاليت هاي خاص به مشاركت وادار كنند. تكاليف گروهي براساس نوع گروه وهدف گروه ارائه مي شود. مهم اين است كه تكاليف گروهي بايد قابليت انجام گروهي را نيز داشته باشد وآنها را به تعامل وهمفكري وادارد.
3- تكاليف انفرادي: اين تكاليف براساس شناخت معلم از ويژگيهاي دانش آموز ارائه مي شود. وجود تفاوتهاي فردي در بين دانش آموز، اين دسته از تكاليف را ضروري مي نمايد.
معلم مي تواند براساس شناختي كه از دانش آموزان خاصي پيدا كرده و به فرض اورا در يك زمينه ضعيف ديده است براي او تكليفي خاص تعيين کند تا ضعفش جبران گردد يا اين كه كاملاً برعكس، دانش آموزي در حوزه اي قوي است و مي توان تكاليفي ويژه براي او در نظر گرفت. به فرض در مهارتهاي هنري مي توان براي كودكي كه شايستگي خاصي دررشته اي از خود نشان داده تكليفي خاص پيشنهاد كرد.

تكاليف درسي را از نظر محتوا مي توان به چهار گروه تقسيم كرد

 1- تکالیف تمرینی: این نوع تکالیف مهارتها و دانشهای کسب شده را تقویت می کند. اکثر تکالیف تمرینی ، غیر تخیلی ، غیر خلاق و تکراری هستند . مؤثرترین نوع تکلیف تکالیفی هستند که در آنها از شاگرد خواسته شود آموخته های جدید را با روش شخصی به طور مستقیم به کار ببرند . مثلاً دانش آموزی که انواع گیاهان گلدار ، بدون گل ، دانه دار و بدون دانه را شناخته است به عنوان تکلیف تعدادی از گیاهان محیط اطراف خود را شناسایی کرده و در این طبقه بندی قرار دهد.

 2- تکالیف آماده سازی: این نوع تکالیف جهت آماده سازی شاگردان برای روزهای بعد به کار می رود و معمولاً به صورت مطالعه کتب درسی ، مطالعه خارج از کتاب درسی ، جمع آوری اطلاعات و مواد قبل از کنفرانس ارائه می شود. هدف از ارائه این نوع تکلیف وارد کردن دانش آموزان به کسب زمینه مناسب اطلاعاتی جهت آماده شدن برای دروس و بحث روز بعد است. برای این نوع تکیف ابتدا باید رهنمودها و دستور العمل لازم را در مورد چگونگی و چرایی انجام وظایف کاملاً برای فراگیران روشن و مشخص نمود.

 3-   تکالیف بسطی-امتدادی: این نوع تکالیف شاگرد را به فراسوی کارها و فعالیتهای کلاسی سوق می دهد و موجبات یادگیری و ایده های فراگیران را در موقعیت های جدید فراهم می کند. مثلاً درسی که درباره ی بوعلی سینا است ازفراگیران بخواهیم بامطالعه کتابها ومجلات و یا حتی مصاحبه با دیگران اطلاعات بیشتری درباره ی ابن سینا فراهم آورند. تکالیف بسطی امتدادی ممکن است چندین روز یا هفته به طول بینجامد . این نوع تکلیف بر تولید دانش تکرار و تکثیر آن استوار است.

 4-   تکالیف خلاقیتی : وقتی دانش آموز مفاهیم و مهارتهای کسب شده در کلاس درس را با هم ترکیب کند و در یک راه یا راه های جدید و متفاوت به کار بندد این نوع تکلیف را خلاقیتی گویند . مثلاً ساختن مدل یک مزرعه با چوبهای مستعمل بستنی ، یا حل مسئله ای خاص قدرت خلاقیت ، ابتکار شخصی ، تخیل و خود راهبری را در شاگردان پرورش می دهد. البته باید یادآور شد که این چهار نوع تکلیف همیشه به طور مجزا و منفک به شاگردان ارائه نمی شود گاهی ممکن است برای حل یک مسئله از هر چهار نوع تکلیف برای خلق و بسط ایده خود استفاده نماید. به این ترتیب با ایجاد تنوع در تکالیف مختلف می توان موجبات تثبیت ، آماده سازی تداوم و خلق مفاهیم و مهارتهای را در فرایند تعلیم و تربیت فراهم ساخت.

 نمونه هایی از تکالیف،از نظر محتوا

 تکالیف تمرینی: سؤالات و تمرینات ریاضی صفحه ..... را بنویسید. ( حل کنید)  

  تکالیف آماده سازی : درس جلسه آینده علوم درباره ی بازیافت واهمیت آن است . شما می توانید با افراد خانواده درباره مفهوم بازیافت و اینکه اگر بازیافت نبود چه اتفاقی می افتاد بحث کنید و نتیجه را به کلاس بیاورید.                                                                                                                                          تکالیف بسطی- امتدادی: که یک هفته فرصت دارید اطلاعاتی که درباره ی کسر ها و چهار عمل اصلی آن آموخته را بنویسید.                                                                                                                         تکالیف خلاقیتی : به نظر شما اگر تعداد زاویه ها، نوع آنها و تعداد اضلاع یک متوازی الاضلاع تغییر کند چه شکلی درست می شود دلیل خود را بنویسید.

لازم است گفته شود كه تكاليف درسي متنوع بوده، بهتر است از تمامي اشكال آن در كلاس درس استفاده شود. تكالــيف انجام شده دانش آموز اگر برجستگي خاصي دارد ومي تواند منبعي براي داوري در خصوص ميزان پيشرفت تحصيلي وي باشد ، در پوشه كار نگهداري شود. اگر گروه خاصي از نوع تكاليف انجام شده بعد از مدتي دركنار هم قرار گيرد، مي توان برمبناي آن چگونگي پيشرفت دانش آموز را مطالعه كرد ونظر داد.
از آنجا كه كمك بيش از حد ويا حتي انجام تكاليف توسط والدين پديده اي شايع است معلمان مي توانند با توجيه دقيق والدين كه هدف اين تكاليف چيست وهدف ارزشيابي از اين تكاليف چيست والدين را به برخورد عاقلانه با تكاليف درسي دعوت كنند.

 تکلیف باید:

- حتما با آنچه تدریس می کنید ارتباط داشته باشد.

- برای تکلیف خانه برنامه ریزی دقیق داشته باشید.

- در مورد تکالیف با فراگیران بحث کنید و اگر ضرورت بحث ایجاب کرد، نوع تکلیف را تغییر دهید.

- تکلیف باید فراگیر را به تفکر، طرح ریزی وادارد.

- فراگیر خود را ملزم به درست انجام دادن تکلیف نماید.

- انواع تکلیف را همیشه مد نظر قرار دهید.

- تکلیف جزیی از طراحی آموزشی شما محسوب می شود.

- تکلیف را به خوبی تشریح کنید و هدف از انجام آن را واضح و روشن بیان کنید.

- تکلیف باید به صورت منظم و مرتب ارزشیابی شود.

قویاً توصیه می گردد که:

الف) تکلیف شب به طور منظم و منسجم با بیان دلایل وجودی آن ارائه گردد.

ب) تکلیف شب باید به طور دقیق، روشن و به صراحت مشخص گردد.

ج) تکلیف شب باید پس از انجام و جمع آوری، مورد ملاحظه ی خاص قرار گیرد.

د) بلافاصله تصحیح، ارزشگذاری و در صورت امکان و صلاح دید (با توجه به موقعیت ) نمره گذاری گردد.

هـ ) نتایج و بازخورد امر بلادرنگ به دانش آموزان منعکس گردد.

+ نوشته شده توسط قادر طلیعه در دوشنبه 13 اردیبهشت1389 و ساعت 23:41 |