X
تبلیغات
آموزش ابتدایی - الگوهای برتر تدریس

بهترین روش تدریس کدام است؟

هیچ یک از روشهای تدریس فی نفسه خوب یا بد نیستند بلکه نحوه وشرایط استفاده از آنهاست که باعث قوت یا ضعف آنها می شود.لذا معلم با توجه به هدفهای آموزشی ،محتوای درس ،نیازها وعلایق دانش آموزان ،امکانات موجود(زمان،فضا،وسایل و....) ،تراکم دانش آموزی و.... مناسب ترین شیوه را برای یک تدریس مطلوب انتخاب نماید.مسلماً در یک جلسه تدریس،الزاماً نباید فقط از یک روش استفاده کنیم وبر حسب موقعیت می توانیم ترکیبی از الگوها وروشهای تدریس را مورد بهره برداری قرار دهیم برای انجام این مهم باید شناخت، توانایی ومهارت فراوان در به کار بردن الگوهای متنوع تدریس داشته باشیم.

 

تعريف تدريس :

« تدريس عبارت است از تعامل يا رفتار متقابل معلم و شاگرد ، بر اساس طراحي منظم و هدفدار معلم ،براي ايجاد تغيير در رفتار شاگرد . تدريس مفاهيم مختلف مانند نگرشها ، گرايشها ،باورها ، عادتها و شيوه هاي رفتار وبه طور كلي انواع تغييراتي راكه مي خواهيم در شاگردان ايجاد كنيم، دربر مي گيرد .»

 چهار ويژگي خاص در تعريف تدريس وجود دارد كه عبارتند از :

الف ) وجود تعامل بين معلم و دانش آموزان

ب) فعاليت بر اساس اهداف معين واز پيش تعيين شده

ج ) طراحي منظم با توجه به موقعيت و امكانات

د) ايجاد فرصت و تسهيل يادگيري .

الگوی تدریس چیست؟

الگو، معمولاً به نمونه کوچکي از يک شيء يا به مجموعه اي از اشياي بيشمار گفته مي شود که ويژگيهاي مهم و اصلي آن شيء بزرگ يا اشياء را داشته باشد. الگوي تدريس، چهارچوب ويژه اي است که عناصر مهم تدريس در درون آن قابل مطالعه است. انتخاب يک الگوي تدريس، بستگي به نوع آگاهي معلم از فلسفه و نگرشهاي تعليم و تربيت خواهد داشت.

معرفی برخی از الگوهای برتر تدریس

1-    بدیعه پردازی(Synectics):افزایش تفکر خلاق

هدف: هدف اساسي نوآفريني يا بديعه پردازي شكستن سد قواعد مرسوم و ايجاد راه هاي جديد براي حل مسائل مي باشد. اين روش به منظور كمك به افراد براي شكستن زمينه هاي ذهني قبلي و پيداكردن راهي مناسب براي انديشيدن به طرز جديد به موضوع مي باشد.

در واقع دو راهبرد یا دو الگی تدریس مبتنی بر روشهای بدیعه پردازی وجود دارد.

 1- خلق چیزی جدید    2- غریب را آشنا ساختن

مراحل تدریس راهبرد اول: خلق چیزی جدید

گام اول: توصیف شرایط موجود:معلم ازشاگردان می خواهد موقعیّت یا موضوعی راکه هم اکنون آن را می بینند توصیف کنند.

گام دوم: قیاس مستقیم: شاگردان  قیاسهای مستقیم را پیشنهاد، یکی را انتخاب، وآن را بیشتر کشف(توصیف) می کنند.

گام سوم: قیاس شخصی: شاگردان خود قیاسی «می شوند» که در گام دوم انتخاب می کنند.

گام چهارم: تعارض فشرده: شاگردان توصیف های خود را از گام های دوم وسوم می گیرند، چند تعارض فشرده را پیشنهاد می کنند ویکی را انتخاب می کنند.

گام پنجم: قیاس مستقیم: شاگردان، مبتنی بر تعارض فشرده، قیاس مستقیم دیگری را طرح وانتخاب می کنند.

گام ششم: بررسی مجدد وظیفه اولیه: معلم شاگردان را به برگشتن به وظیفه اولیه یا مساله فرا می خواند وآخرین قیاس ویا تمام تجربه ی بدیعه پردازی را به کار می گیرند.

مراحل تدریس راهبرد دوم: غریب را آشنا ساختن

گام اول: داده های واقعی: معلم اطلاعات در باره ی موضوع جدید را فراهم می کند.

گام دوم: قیاس مستقیم:  معلم قیاس مستقیم پیشنهاد واز شاگردان می خواهد آن قیاس را توصیف کنند.

گام سوم: قیاس شخصی:معلم شاگردان را به«شدن» قیاس مستقیم فرا می خواند.

گام چهارم: مقایسه قیاسها: شاگردان نکات مشابه میان مطالب جدید و قیاس مستقیم را تعیین کرده وتوضیح می دهند.

گام پنجم: توضیح تفاوتها: شاگردان توضیح می دهند که در کجا قیاس موزون نیست.

گام ششم: کشف: شاگردان دوباره عنوان اولیه را با اصطلاحات خود کشف می کنند.

گام هفتم: قیاس زایی: شاگردان قیاس مستقیم خود را فراهم می کنند وشباهت ها وتفاوت ها را کشف می کنند.

2-    الگوی ایفای نقش(بازیگری):بررسی ارزشها ورفتار اجتماعی

مراحل

مرحله ی یک: گرم کردن گروه- شناسایی یا معرفی مساله- واضح ساختن مساله- تفیر داستانمساله،نشان دادن مووعهای مهم- توضیح ایفای نقش.

مرحله ی دوم:گزینش شرکت کنندگان- تحلیل نقش ها- گزینش بازیگران نقش.

مرحله ی سوم: پردازش صحنه- تنظیم محور رفتار- بیان مجدد نقش ها- وار د شدن در موقعیّت مساله.

مرحله ی چهارم: آماده ساختن مشاهده گران- تعیین چیزی برای جستجو- تخصیص وظایف مشاهده.

مرحله ی پنجم: نمایش- شروع ایفای نقش- حفظ ایفای نقش- قطع ایفای نقش.

مرحله ی ششم: بحث وارزشیابی- باز نگری به ایفای نقش(حوادث،موضع ها،واقعیّت گرایی ها)- بحث   در باره ی مورد عمده- ایجاد نمایش بعدی.

مرحله ی هفتم: نمایش دوباره- ایفای نقشهای اصلاح شده- پیشنهاد مراحل بعدیا جانیشن های رفتاری.

مرحله ی هشتم: بحث وارزشیابی- به صورت مرحله ی شش.

مرحله ی نهم: تجارب مشترک وتعمیم- ارتباط موقعیّت دارای مساله به تجربه ی واقعی ومسائل جاری- کشف اصول کلی رفتار.

3-    الگوی کاوشگری به شیوه محاکم قضایی:یادگیری تفکردرباب خط مشی اجتماعی

مراحل

مرحله ی یک: جهت دهی به مورد

معرفی مطالب – دوباره نگری به حقایق.

مرحله ی دوم:شناسایی مسایل جاری

ترکیب حقایق با مساله یا مسایل جاری خط مشی عمومی – گزینش یک مساله جاری خط مشی برای بحث- تعیین ارزشها وتعارضات ارزشی – تشخیص سئوالات واقعی وتعریفی.

مرحله ی سوم: اتّخاذ موضع

تدویت یک موضع – بیان اساس موضع بر حسب ارزش اجتماعی یا نتایج تصمیم مورد نظر.

مرحله ی چهارم:کشف مورد مثال برای موضع(یا موضع ها)، طرح های استدلال

ایجاد نقطه ای (واقعی)که در آن از ازرش تخطّی شود. – اثبات نتایج (واقعی) مطلوب یا نامطلوب بودن موضع – روشن ساختن تعارض در ارزش مورد نظر از طریق قیاسها - اولویّت بندی. بیان اولویّت یک ارزش بر ارزش دیگر ونشان دادن فقدان تخطی عمده از ارزش دوّم.

مرحله ی پنجم: اصلاح ومناسب ساختن موضع ها

بیان موضع ودلایل برای آن موضع، وبرسی تعدادی ازموقعیّت های مشابه – مناسب کردن موضع.

مرحله ی ششم: آزمون پیش فرضهای واقعی ودر پس موضع های مناسب شده.

شناسایی پیش فرضهای واقعی وتعیین ربط آنها به یکدیگر – تعیین نتایج پیشگویی شده وبررسی روایی واقعی آنها (آیا واقعاً آنها روی خواهند داد).

4-    الگوی یاد سپاری: دریافت درست حقایق

اين الگو باعث تاكيد بر پردازش اطلاعات, افزايش يادسپاري و دروني كردن اطلاعات در دانش آموزان مي شود. معلم و شاگردان بصورت يك گروه براي دادن مطالب جديدجهت يادسپاري تلاش مي كنند.اين الگو نياز به عكس,وسايل مجسم ,فيلم و ساير مطالب ديداري و شنيداري دارد. معلم شاگردان را در تعيين موضوعها,جهت ها وتصويرهاي كليدي ياري مي كند.اين الگو دانش آموزان را درتسلط برحقايق و افكار سيستمي براي يادسپاري تقويت قدرت ذهني و افزايش يادسپاري كمك و در تمام مراحل و سنين كاربرد دارد. مراحل تدريس اين الگو عبارت است از:

1- توجه به مطالبي كه بايد يادسپاري شوند. از طريق خط كشيدن زير آنها و ...

2- ايجاد ارتباط از طريق فنون كلمه كليدي و كلمه جايگــــزين

3- بسط تصاويــــــر

4- تمــــرين و ياد آوري به منظور آموخته شدن كامل.

 

 

5-    الگـــوي پيش سازمـــان دهنـــده

اين الگو باعث يادگيري با معنا در دانش آموزان مي شود و در آن معلم، ساخت ذهني را در دست دارد و همواره مطالب قبلي تميز دهنده را در دست دارد وهمواره مطالب يادگيري را به سازمان دهندگان ارتباط مي دهد و به شاگردان كمك مي كند تا مطالب جديد را از مطالب قبلي تميز دهند اين الگو منجر به تقويت مفاهيم، درون سازي معني دار اطلاعات و افكار، عادت به تفكر منظم و منطقي و تقويت روحيه كاوشگري در دانش آموزان مي شود، و براي كليه سطوح تحصيلي مناسب است.

مـــراحل پيش سازمان دهنده:

گام اول: ارائه سازمان دهنده: منظور درس را روشن کنید – سازمان دهنده را عره کنید: نمونه معرّف را تعیین کنید – مثالها یا توضیحاتی در مواقع مناسب ارائه دهید – زمینه را فراهم سازید – تکرار کنید – آگاهی تجربی ودانشی مرتبط فراگیر را برانگیزید.

گام دوم: عرضه ی مطالب یا وظیفه یاد دادنی: مطالب را عرضه نمایید – نظم منطقی مطالب یادگیری را روشن سازید – مطالب را به سازمان دهنده متّصل کنید.

گام سوم: تحکیم سازمان شناخت: از اصول تشکل مجدّد استفاده کنید – گرایش انتقادی به موضوع درسی را فرا خوانید – نظرایات را واضح سازید – نظریات را به طور کل(مثلاً آزمایش آنها) به کار گیرید.

6-    الگوی کاوشگری علمی و ورزیدگی آموزی در کاوشگری

اين الگو باعث آموزش علمي به سبكهاي مشخص و آموزش مفاهيم بنيادي در دانش آموزان مي گردد . رسالت معلم در اين الگو پرورش كاوشگري ، ايجاد جوي توام با همكاري و داشتن انعطاف است. اين الگو منجر به دانش علمي تعهد به كاوشگري علمي، ژرف انديشي و روح مهارت همكاري در دانش آموزان مي شود.

 مـراحل اين الگو عبارتند از:

1- فراهم آوردن زمينه جسنجو براي دانش آموزان .

2- تعيين مسئله از سوي دانش آموزان .

3- مشخص كردن مسئله در هر جستجو توسط دانش آموزان .

4- دانش آموزان حدس در خصوص راههاي توضيح مشكل مي پردازند.

7-    الگوی تفکر استقرایی

اين الگو باعث بهبود ظرفيت تفكر، گردآوري، سازماندهي و كنترل اطلاعات و نام گذاري مفاهيم ميشود. به بيان ديگر اين الگو بهبود  گرآوري  اطلاعات  سازماندهي و كنترل مطالب مي شود.دراين الگو معلم آغازگر فعاليت است، زيرا فعاليتها از قبل به وسيله معلم تعيين مي شوند، اما جو همكاري و دوستانه بين معلم و شاگردان وجود دارد. تماس يكايک دانش آموزان براي دسترسي به اطلاعات فراهم نمايد. اين الگو منجربه افزايش آگاهي فردي ورشد خود كنترلي دانش آموزان مي گردد ودرهمه سطوح تحصيلي كاربرد دارد.

مــــراحل تدريس الگوي تفكر استقرايــــي عبارتند از:

شیوه اول: تكوين مفهـــوم

گام اول: بر شماری وفهرست گیری

گام دوم: گروهبندی

گام سوم: عنوان دهی ، مقوله دهی

شیوه دوم :تفسيــــر مطالــــب

گام اول: تعیین روابط شاخص

گام دوم: کشف روابط

گام سوم: استنباط

شیوه سوم :كاربــــرد اصــــول يا عقايد

گام اول: پیشگویی نتایج، توضیح پدیده های نا آشنا، فریه سازی

گام دوم: توضیح و یا پشتیبانی پیشگویی ها وفرضییه ها

گام سوم: تصدیق پیشگویی

8-    الگوی دریافت مفاهیم:تشحیذ مهارتها بنیادی تفکر(Attaining Concepts)

اين الگو براي ياد دادن نحوه طبقه بندي كردن, نحوه فكر كردن و چگونگي دريافت مفهوم به دانش آموزان اهميت دارد. در اين الگو معلم به عنوان حامي و هدايت گر فرضيه هاي دانش آموزان است به نحوي كه از قبل مفاهيم را انتخاب و در نمونه هاي مثبت و منفي سازمان مي دهد و فراگيران را جهت نيل به اين مفهوم هدايت مي كند. اين الگو دانش آموزان قادر به مفهوم سازي پيشرفته, مفاهيم خاص, استدلال استقرايي, تسلط و آگاهي به چشم اندازها, دورنماها, تحمل ابهام و حساسيت به استدلال منطقي در ارتباطات مي نمايد. مراحل الگوي تدريس دريافت مفهوم به شرح زير است:

گام اول: عـــرضه مطالب و شناسايي مفهــــوم

 گام دوم:  آزمـــون دستيابــي به مفهـــــوم

  گام سوم: تحليل راهبــردهاي تفكــر

 

برا ی آشنایی بیشتر درمورد الگوهای تدریس کتاب الگوهای تدریس 2000به ترجمه محمدرضا بهرنگی توصیه می شود.

یادگیری از طریق همیاری (Cooperative Learning)

 

 پژوهشگران اظهار داشته اند که یادگیری یک فرایند اجتماعی است و فعالیت های یادگیری برای رسیدن به مرحله ی تولید دانش و اطلاعات حیاتی است. در سال های اخیر بسیاری از معلمان فواید و اثرگذاری های راهبردهای یادگیری را از طریق همیاری دریافته اند. یادگیری از طریق همیاری یک قالب یا چهارچوب آموزشی است که در آن گروه های دانش آموزی ناهمگن از سوی معلم شکل داده می شوند و به فعالیت می پردازند.

هدف: هدف نهایی از کاربست الگوی تدریس یادگیری از طریق همیاری دستیابی به فعالیت های عالی ذهنی است. در واقع با وجود تفاوت های موجود در روش اجرای الگو، پنج عنصر در استفاده از الگوی یادگیری از طریق همیاری بسیار اساسی به نظر می آید:

همبستگی مثبت، مسئولیت فردی، تعامل چهره به چهره، مهارت های اجتماعی و پردازش گروهی. این عناصر معلم را از سخنرانی صرف و دانش آموز را از تکرار بی مورد آموخته هایش رها می سازد. افزون بر این، یاگیری از طریق همیاری فرصت هایی را پدید می آورد که یاد گیرندگان بتوانند در موقعیت هایی چون کار گروهی، ارتباطات، ایجاد هماهنگی اثرگذار و تقسیم کار موفق شوند. بنابراین، مشاهده می شود که دانش آموز در گروه های یادگیری از طریق همیاری باید بیش از یادگیری در قالب الگوهای دیگر به فعالیت بپردازند.

امروزه، متخصصان آموزش و پرورش الگوهای گوناگونی را برای همیاری به کار می برند ولی مراحل اساسی اجرای الگو به صورت  زیر است.

 

مراحل اجرای الگو :

 

۱- ابتدا گروه ها شکل می گیرند. گروه های ناهمگن که دارای اطلاعات و توانایی های مختلف، گوناگون و متنوع هستند، مؤثرتر خواهند بود. در یادگیری از طریق همیاری، تفاوت افراد گروه باعث کارآمد شدن یادگیری می شود. توجه داشته باشید که یکی از هدف های یادگیری از طریق همیاری این است که دانش آموزان یادبگیرند با هر کسی کار کنند.

(اگر هدف تسلط در مهارت های خاصی باشد، می توان از گروه همگن استفاده کرد) پس از تشکیل گروه ها معلم به کمک دانش آموزان قوانینی را تدوین می کنند که بهتر است تعداد آنها محدود باشد (حدود 3 تا 5 قانون)

کلاس باید در مورد این قوانین توافق کند. این قوانین را می توان در تابلوی کلاس نصب کرد.

نمونه های این قوانین عبارتند از:

 

- گروه های مختلف نمی توانند با همدیگر صحبت کنند.

- همه عضوی از گروهند و در کارها همه باید شرکت کنند و سهیم شوند.

- اول سؤالات خود را از اعضای گروهتان بپرسید بعد از معلم سؤال کنید.

 

2- در این مرحله معلم حدود 15 دقیقه درباره ی هدف های مهم درس، انتظاراتی که از دانش آموزان در پایان جلسه وجود دارد و مطالب اصلی درس که نیاز به توضیح دارد صحبت می کند (اهداف را بهتر است به طور غیرمستقیم مثلا˝ از طریق پرسش، فعالیت و یا حتی عکس مطرح نمود)

 

3- در مرحله ی سوم به دانش آموزان فرصت داده می شود که در یک زمان مشخص روی مطالب و یا فعالیت هایی که در اختیار آنها گذاشته شده در گروه های خود تمرین و کار کنند. تنظیم و کنترل وقت در این مرحله لازم است و معلم با حضور در گروه های مختلف ضمن ارزشیابی غیر محسوس از کار گروه ها در صورت ضرورت راهنمایی های لازم را انجام می دهد.

 

4- در این مرحله نتایج کار گروه ها به نمایش گذاشته خواهد شد. برای نمایش کار گروه ها روش های مختلفی وجود دارد مثلا" می توان از مدیر هر گروه خواست تا در یک زمان مشخص و کوتاه نتایج کار گروه خود را ارائه دهد و سپس معلم یا سایر گروه ها می توانند پرسش هایی از وی یا سایر اعضای گروهش داشته باشند. روش دیگر این است که هر گروه نتایج کار خود را روی یک برگه یا مقوا به صورت نوشته، نمودار یا نقاشی به تصویر درآورده و این برگه ها روی تابلو یا دیوار کلاس نصب شده و در معرض دید و نقادی سایر گروه ها قرار گیرد

 

5- در آخرین مرحله که مرحله ی ارزشیابی است معلم کار گروه ها را مورد ارزشیابی قرار می دهد. در این مرحله معلم می تواند از چک لیست هایی که در اختیار دارد استفاده کند و اهداف دانشی، مهارتی و نگرشی را مورد نظر قرار دهد. همچنین برای ارزشیابی می توان از گروه ها کمک گرفت و با کمک گروه ها معیارهایی برای ارزشیابی تدوین نمود و براساس این معیارها حتی خود گروه ها می توانند به ارزشیابی از کار خود (خودارزشیابی) بپردازند.

چند پیشنهاد

1-       با توجه به اين كه الگوهاي نوين تدريس امروزه بعنوان الگوهاي موفقيت آميز شناخته شده به معلمان توصيه مي شود همواره از اين الگوها در تدريس خود بهره گيرند .

2-      به مراكز آموزش نيروي انساني پيشنهاد مي شود دوره هاي كوتاه مدت كار آموزي الگو هاي نوين تدريس  را با تاكيد بر الگو هاي تدريس  فعال ارائه دهند .

3-       از آنجا كه معلمان راهنما در دوره ابتدايي نقش مهمي دارند . ضروري است ، از طريق كارشناسي آموزش ابتدايي، يك دوره  كار آموزي براي آنها تدارك شود تا نظارت آموزشي خود را بر اساس الگوهاي نوين تدريس اعمال كنند .

4-       ما به منظور ايجاد تعامل دانش آموزان و معلم در كلاس ، ضروري است اطلاع لازم در جهت شناخت دانش آموز از نقش خويش و تحريك لازم در كلاس به او داده شود . زيرا هر چه مشاركت دانش آموز بيشتر باشد ، امر يادگيري بهتر صورت مي گيرد .

« پیش بینی آگاهانه فرایند تدریس از ابتدا تا انتها وتفکر قبل از تدریس، اساس کار یک معلم حرفه ا یست».

+ نوشته شده در  جمعه 11 دی1388ساعت 18:6  توسط قادر طلیعه  |